Wat te doen in het zomerseizoen?
Artikel uit Medium #1 2007-2008
Tekst door Femke van Oorsouw
De zomerprogrammering van de VARA
De start van een nieuw studiejaar betekent dat het ‘normale’ leven weer is begonnen. Nagenietend van een lange vakantie hebben veel studenten moeite met het oppakken van de draad. Ook de start van een nieuw televisieseizoen is typerend voor het einde van de zomer. Onze vertrouwde programma’s worden, in tegenstelling tot studeren, vrijwel meteen geïntegreerd in onze dagelijkse routine.
In Hilversum ging op 14 mei, twee weken eerder dan gebruikelijk, de zomerprogrammering van start. De Wereld Draait Door neemt in één keer al haar vakantiedagen op, voor de VARA is het zoeken naar een passende invulling voor de leegte die het ‘paradepaardje’ achterlaat. Dat dit niet eenvoudig is, bleek uit de ontwikkelingen die de omroep deze zomer doormaakte. Wat Heet! werd het programma dat verder ging waar DWDD stopte. Het ‘zomerse’ actualiteiten programma sloeg echter niet aan en werd na twee maanden stop gezet. Wat Nu?! was een tweede poging om het tijdslot van DWDD op te vullen. Over de kwaliteit van de zomerprogrammering zullen de meningen verschillen, maar gedurende zeventien weken gebeurde er veel op Nederland 3. De veranderingen die op dit net werden doorgevoerd staan model voor de mogelijkheden en beperkingen van de zomer. Ook dit jaar bleek het voor de VARA lastig een antwoord te vinden op de vraag: Wat te doen in het zomerseizoen?
Zomerse beperkingen
Over het succes van DWDD valt bijna niet meer te twisten. Met 45 procent van de stemmen won het programma, waarin het nieuws op eigenzinnige, toegankelijke en humoristische wijze wordt besproken, de gouden Televizier-ring. Het is lastig voor te stellen dat ook DWDD de eerste maanden niet wilde aanslaan. In geval van DWDD is inmiddels gebleken dat een succesvolle formule tijd nodig heeft. Pas sinds de huidige opzet van DWDD is deze succesvol. Eenduidigheid in vorm, stijl en presentatie creëert herkenbaarheid en verhoogt de kwaliteit. Dit is dan ook een van de eerste beperkingen van het zomerseizoen. Door de korte looptijd raakt de kijker niet vertrouwd met het programma. Het programma wordt geen onderdeel van onze dagelijkse routine terwijl veel programma’s, na een eerste blik, een tweede kans verdienen. Daarnaast worden de zomerprogramma’s snel vergeleken met de vertrouwde succesvolle programma’s. Een ander nadeel voor televisieprogramma’s in de zomer is de nieuwsluwte. DWDD wordt uitgezonden in het hoogseizoen, waarin zowel het nieuws als nieuwswaardige gasten voor het oprapen liggen. Nu hebben we echter te maken met actualiteit in de komkommertijd; inmiddels een begrip in medialand. Daarnaast wordt het welslagen van actualiteitenprogramma’s in de zomer ook bemoeilijkt door de fysieke afwezigheid van ‘interessante’ mensen. Actualiteitenprogramma’s zoals DWDD worden ‘gedragen’ door de gasten die zijn uitgenodigd. In de zomerperiode worden vele uitnodigingen echter afgeslagen, aangezien veel mogelijke gasten met vakantie zijn.
Wat heet!
Op 14 mei startte de VARA met Wat Heet!, omschreven als een ‘zomeravondprogramma met veel gasten, het gesprek van de dag, verrassende rubrieken en optredens’. Het maken van een eigentijds, opiniërend, zinderend en zomers programma was de pretentie van een eindredactie die buiten het zomerseizoen verantwoordelijk is voor DWDD. Het programma, dat dagelijks live werd uitgezonden vanuit de muziektent in Artis, leek de juiste invulling van de leegte die DWDD had achtergelaten. Al snel bleek echter dat zowel de gasten als de presentatoren zich geen raad weten met het programma en het quizonderdeel (Hoe Heet!) in het bijzonder. De veelal druilerige achtergrond waartegen het programma werd gepresenteerd bewees dat de zomer van 2007 ons geen warmte heeft gebracht, en leek ook symbool te staan voor het succes van Wat Heet! Gebrek aan enthousiasme bij zowel de programmamakers als het publiek zorgde ervoor dat het programma na twee maanden, vroegtijdig, wordt stopgezet.
Volgens de VARA voldeed Wat Heet! niet aan de programma-inhoudelijke eisen. De omroep wilde, naar eigen zeggen, meer experimenteren en innoveren tijdens de zomermaanden. “In het hoogseizoen is daarvoor te weinig ruimte”, aldus programmadirecteur Frans Klein. Een dapper besluit omdat de figuurlijke leegte van DWDD nu ook letterlijk moet worden opgevuld.
Stilzwijgende afspraak
Lange tijd waren omroepen zelf verantwoordelijk voor de programmering, maar tegenwoordig heeft ook de netcoördinatie een ‘vinger in de pap’. Volgens Roek Lips, netcoördinator van de Publieke Omroep, hebben ook de lage kijkcijfers een rol gespeeld bij het besluit het programma stop te zetten. “Wat Heet! voldeed niet aan de verwachtingen en doelstellingen. Dat betreft uiteraard de kijkcijfers, maar er zijn meer doelstellingen. De stilzwijgende afspraak tussen de kijker en DWDD was, dat er dagelijks ruimte en aandacht zou zijn voor de actualiteit. Dat deed Wat Heet! veel te weinig.”
Ook de zomerprogrammering is kijkcijferafhankelijk. Wanneer een programma niet goed wordt ontvangen, wordt er gezocht naar een alternatief. “Ondanks de traditioneel nieuwsluwe zomertijd moet er een actueler en dwingender programma worden ontwikkeld ter vervanging van Wat Heet!”, stelde Roek Lips. Hiervoor werd de hulp ingeroepen van de oude VARA coryfee Ger Ackermans. Hem werd gevraagd in korte tijd, met beperkte (financiële) middelen en mogelijkheden, een vervangend programma te bedenken. Ger Ackermans, die inmiddels geniet van zijn welverdiende rust, is jarenlang werkzaam geweest voor de VARA. Van het radioprogramma In de Rooie Haan tot talkshows als: De Ronde van Witteman en B&W. Hij sloot zijn carrière af als hoofd informatie van de VARA-radio en -televisie.
Wat Nu?!
In augustus kwam de VARA met Wat Nu?! Ger Ackermans, die in eerste instantie alleen het programma zou helpen bedenken, wordt als eindredacteur ook verantwoordelijk voor de productie ervan. In Wat Nu?! wordt wederom het nieuws van de dag besproken, maar de vergelijking met DWDD is volgens Ger Ackermans geen juiste. “DWDD is showbizz, kunst en cultuur. In Wat Nu?! daarentegen wordt het nieuws van de afgelopen 24 uur op de voet gevolgd”. Het grote en kleine nieuws wordt uitsluitend aan de hand van internetfilmpjes en fragmenten geïllustreerd, een aspect dat dit programma onderscheidt van andere soortgelijke formats.
Het nieuws van de dag wordt aan de hand van het internet op een vernieuwende en vlotte wijze gebracht en besproken. Beelden, fragmenten en filmpjes worden gebruikt om acht à twaalf onderwerpen aan te snijden die het nieuws van de afgelopen 24 uur weergeven. Het gesprek van die dag wordt gevoerd door een panel, bestaande uit deskundigen op het gebied van sport, politiek, technologie, amusement, rechtspraak, cabaret, journalistiek en cultuur.
Een vergelijking die, volgens Ger Ackermans, wel kan worden gemaakt is die met Barend & Witteman. Ondanks dat in dat programma maar één onderwerp werd besproken en er geen gebruik werd gemaakt van het internet, hanteerde het een overeenkomstige methodiek. In DWDD komen gasten om hun mening, boek of cd te promoten en weten daardoor een persoonlijk voordeel te behalen. “In B&W waren het de mensen die het gesprek droegen, niet de onderwerpen”. Ook in Wat Nu?! stonden de mensen centraal en hing het succes van een uitzending af van de mate waarin zij deelnamen aan de discussie omtrent het nieuws dat zich de afgelopen 24 uur had voorgedaan.
Om de discussie vorm te geven stelde Wat Nu?! iedere dag een panel samen met minder bekende Nederlanders. Daarin zaten twee vaste ingrediënten; één jurist en één politicus. “In Wat Nu?! word afstand genomen van de het gebruikelijke concept, bestaande uit prominenten die in veel actualiteitenprogramma’s aan het woord worden gelaten”.
Zomerse mogelijkheden
In het geval van Wat Heet! blijkt dat gebrek aan innovatie leidt tot een slechte imitatie. Wat Nu?! voerde, ondanks enkele programma-inhoudelijke overeenkomsten, haar eigen koers en ook de kijkcijfers vielen Ger Ackermans niet tegen. “Kijkcijfers dienen, tijdens de zomer, in een ander perspectief te worden geplaatst. Deze cijfers zeggen niet meteen iets over de kwaliteit, wanneer een programma wordt uitgezonden in een periode waarin minder televisie wordt gekeken”. Desalniettemin kan er veel worden verbeterd. De presentatiecarrousel die voor Wat Heet! werd ingezet werd bij Wat nu?! reeds terug gebracht tot twee relatief nieuwe gezichten: Leon Verdonschot en Isolde Hallensleben. Over hun kwaliteiten waren de critici verdeeld, maar ook Matthijs van Nieuwkerk leert nog steeds.
Inhoudelijk lag, volgens Ger Ackermans, het tempo te hoog. “Meer aandacht voor minder onderwerpen maakt het programma overzichtelijker”. Daarnaast zal er in de toekomst meer aandacht worden besteed aan de selectie van het panel. Door tijdgebrek waren de programmamakers daar dit jaar niet toe in staat. “Het samenstellen van een panel dat over een brede maatschappelijk kennis beschikt is al moeilijk, maar het vinden van écht interessante mensen tijdens de zomer is nog moeilijker”. In tegenstelling tot de politicus is een jurist aan tafel succesvol gebleken. “Politici waren stoorzenders, doordat zij enkel in termen van het partijprogramma praten”. De maatschappelijke en politieke betrokkenheid zal meer worden gezocht in kunstenaars, schrijvers of journalisten. Daarnaast dient, ten behoeve van het gesprek, een tegenstelling te worden gecreëerd aan tafel. Ook hiervoor zullen panelleden bewust worden geselecteerd.
Het moge duidelijk zijn dat de VARA lering heeft getrokken uit haar zomerprogrammering van afgelopen jaar. Ze gaat een verzoek indienen om het programma, in vernieuwde vorm, terug te laten komen op televisie. “Het blijft een zomerprogramma, doordat Wat Nu?! niet naast actualiteitenprogramma’s als DWDD en Pauw & Witteman kan worden geplaatst”. Is er gewoonweg geen ruimte of hebben de programma’s, ondanks de verschillen, ook overeenkomsten? Indirect wordt de vergelijking met DWDD, die het publiek volgens Ger Ackermans niet mocht maken, door de netcoördinatie dan toch gemaakt. Persoonlijk zou ik dat als een groot compliment beschouwen.
