Nieuwe buurtbewoner gezocht (m/v)
by MediumWijkpromotie voor probleemwijken
Citymarketing en tegenwoordig wijkmarketing zijn de nieuwe wapens van gemeenten om mensen te porren voor de drie W’s: wonen, werken en winkelen. Wat te doen als een wijk negatief belicht wordt in de media en promotie dient voor zelfbehoud? Drie studenten uit Utrecht hebben het antwoord.
Het valt tegenwoordig niet mee om producten aan de man te brengen, zeker niet als het te verkopen product een stad betreft. Beeld je maar eens in waar je in dit organisch geheel van mensen, voertuigen en infrastructuur je als stad zijnde het accent op moet leggen om de aandacht te trekken van de consument. Wordt aantrekkelijkheid gekenmerkt door cultuur en ontspanning in de omgeving? Of juist leefbaarheid en natuur? Een aantal voorbeelden van stadsmarketing zijn de thema’s “I Amsterdam”, “Er gaat niets boven Groningen” en “’t Kan in Almere”. Over de grens wordt er in sommige gevallen overdreven met bestaande slogans: zo verscheen er in Parijs, de stad van de liefde, een poster van een groep zoenende rugbyers.
Probleemwijken
Nu blijken niet alleen stedelijke bestuurders gebaat te zijn bij allerhande promotie om het nog aantrekkelijker te maken om juist in hun stad te gaan wonen, winkelen of werken. Tegenwoordig zijn ook wijken zeer pro-actief bezig met de media en op welke manier deze van hun kant moeten worden ingezet om mensen enthousiast te maken voor hun wijk. Hieronder wordt aan de hand van een uniek initiatief van drie studenten belicht hoe media zodanig kunnen worden ingezet om wijken aan te prijzen in tijden van negatieve publiciteit (en de daaropvolgende leegloop) of de aanwas van inwoners te consolideren in tijden van herstructurering.
Maart 2007 was het zo ver: PvdA-minister Ella Vogelaar voor Wonen, Wijken en Integratie presenteerde haar plan om probleemwijken aan te pakken. Dit deed zij aan de hand van een door haar departement opgestelde top-40 probleemwijken. De overheid is voornemens hier de komende vier jaar 400 miljoen euro extra aan te besteden om zaken als leefbaarheid en integratie van verschillende bevolkingsgroepen te bevorderen. Zo schreef Elsevier recentelijk een artikel over de probleemwijken van Amsterdam waarin minutieus werd beschreven welke onlusten er het afgelopen decennium de media haalden. In de weken na de publicatie van deze wijkenlijst verschenen er een aantal kritische artikelen over verschillende wijken. De Volkskrant schreef ondermeer dat “mensen altijd chagrijnig zijn in Overvecht”.
Landmarks
Het behoeft geen uitleg dat de bewoners van deze wijken niet blij waren met dit oordeel van de media. Henk Verhagen, Ivo Tanis en Klaas Schotanus, studenten stedelijke vormgeving aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU) besloten, naar aanleiding van opgedane ervaringen in Sri Lanka los van hun studie, een project op te zetten in de Utrechtse flatwijk Overvecht. Onder de naam stichting HIK gingen zij de wijk in om inzichten op te doen over de aard van de aanwezige problemen: “Overvecht is een overblijfsel van de systeembouw uit de jaren ‘60. Dat was toentertijd het ideaal want alles was aanwezig in die flats: gas, water, elektra. Dit was het zogenaamde idee van licht, lucht en ruimte” betoogt Henk. Vervolgens zijn zij gaan kijken naar zogenaamde landmarks om de inwoners van Overvecht te bereiken. Landmarks zijn in de regel hoge punten in een wijk of stad (bijvoorbeeld de Eiffeltoren in Parijs), maar in het algemeen zijn het punten die een versterking van de oriëntatie verschaffen. “Het is erg persoonlijk wat mensen als landmark zien, dit kan van alles in het straatbeeld zijn, van de bakker op de hoek tot een stukje kauwgom op een stoeptegel” aldus Henk. “Maar het is ook belangrijk dat je praat met de bewoners om er achter te komen wat daadwerkelijk de landmarks zijn in een wijk”, meent Klaas.
Fotografie
Tegelijkertijd met hun wijkoriëntering speelde de discussie over SWANKS. Deze steigerdoeken zouden volgens sommige belanghebbenden een té grote uitwerking hebben op het straatbeeld. De blinde gevelwanden van de flats in Overvecht in combinatie met de onherkenbaarheid van deze flats leverden het idee op SWANKS in te zetten. Zodoende krijgen de flats een positiever én een herkenbaarder aanzicht. Stichting HIK bedacht voor de invulling van deze SWANKS dat de wijk zelf hier het meest over te zeggen zou hebben. Zodoende benaderden zij begin 2007 een basisschool, een middelbare school en een buurtcentrum. Met deze drie groepen ging de stichting aan de slag om de mooie kanten van hun wijk beter in beeld te brengen. Er is voor deze drie categorieën gekozen vanwege het feit dat leeftijd wellicht een doorslaggevende factor kan spelen bij de zoektocht naar mooie plekjes in de wijk. “We hebben gekozen om fotografie te gebruiken, vanwege het feit dat dit een heel simpel en pakkend medium is. Door aan deze groepen een cursus fotografie te geven konden de buurtbewoners hun buurt gemakkelijk vastleggen”, stelt Ivo. “Met afdelingen van deze verschillende leeftijdsgroepen zijn wij vervolgens de wijk ingetrokken om met name positieve beelden van de wijk te fotograferen.”
Succes
In de tussentijd benaderde stichting HIK in eerste instantie de gemeente en later de twee grootste woningbouwverenigingen die actief zijn in Overvecht voor een subsidie. Na lang aandringen werd er één woningbouwvereniging bereid gevonden geld te geven om de wijk op te kunnen fleuren. Na een aantal maanden met buurtbewoners te hebben opgetrokken begon het project zijn vruchten af te werpen. Zo kregen de heren een verzoek van een andere wijk uit Utrecht (Kanaleneiland) om eenzelfde soort project daar op te zetten. Henk vond echter een significant verschil tussen beide wijken: “Wat wij nu gedaan hebben in Overvecht zou bijvoorbeeld nog niet mogelijk zijn in Kanaleneiland, tenminste niet op dezelfde manier. In Overvecht hebben wij alleen maar heel erg positieve ervaringen opgedaan, terwijl als je in Kanaleneiland rondloopt je camera praktisch wordt afgepakt.”
Hierna volgde de wijk Slotervaart die wel oren had naar het project. De stichting is echter voornemens eerst haar project in Overvecht af te sluiten, bij wijze van referentiepunt, om vervolgens te gaan nadenken over eventuele vervolgen. Klaas: “Dit project kan op grote schaal worden geïmplementeerd in een aantal wijken. Er moet dan wel een partij boven de teams die aan de slag gaan in de wijken, aanwezig zijn om de projecten te coördineren.” Naast Slotervaart meent de stichting dat de Bijlmer, vanwege het feit dat deze wijk in dezelfde ideologie is opgebouwd als Overvecht, ook een geschikte wijk is om zo’n project te op te starten.
Andere wijkpromotie?
Naast het initiatief van stichting HIK in de Utrechtse wijk Overvecht, zijn er ook een aantal andere voorbeelden te noemen op het gebied van wijkpromotie. Volgens de marketingblog Molblog is er op dit moment naar aanleiding van een ingrijpende herstructurering van de Rotterdamse wijk Crooswijk een campagne opgezet. Deze heeft de intentie de sympathie van betrokkenen (wijkbewoners, omwonenden en Rotterdammers in het algemeen) voor het herstructureringsproces te winnen en informatie te geven over de positieve veranderingen die deze opknapbeurt teweeg zou gaan brengen. Door middel van een website, advertenties en posters op billboards en trams met als motto “Een beetje vroeger, maar dan nu” wil de gemeente eenieder die tegen deze herstructurering is de mond snoeren.
Van de zomer is er in de Amsterdamse stadsdelen Slotervaart, Geuzenveld-Slotermeer, Osdorp en Bos en Lommer een actie gestart om het aanzicht van deze wijken te verbeteren. Een aantal buurten binnen deze wijken worden verfoeid vanwege het feit dat overal waar je kijkt schotelantennes aanwezig zijn. Kunstenaar Peter Doeswijk heeft met behulp van een aantal basisscholen in de desbetreffende buurten tekeningen gemaakt, deze vervolgens ingescand en laten bevestigen op de schotelantennes. Naast deze actie met schotelantennes heeft de gemeente Amsterdam te kennen gegeven geld beschikbaar te stellen voor ideeën die sociale cohesie in, en algemene promotie van probleemwijken ten goede komen.
Initiatief
Molblog weet te vermelden dat zogenaamde wijkmarketing of wijkpromotie vaak in het leven wordt geroepen om nieuwe bewoners naar de wijk te trekken of een wijk die wordt gerestaureerd in een beter daglicht te zetten. De heren van de stichting HIK zijn in deze algemene trend een wat vreemde eend in de bijt om twee redenen. Ten eerste betreft het drie studenten die eigenlijk alleen vanwege de relatie met de studie met dit project zijn begonnen en hier langzaamaan steeds meer affiniteit mee zijn gaan krijgen: “Vanwege de rechtsvorm die wij hebben aangenomen, een stichting, is het paradoxaal genoeg ook zo dat we ons niet mogen laten betalen voor alle moeite die we in het project steken. We moeten dan ook naast dit project ook gewoon werken en studeren. Ik vraag me dan ook ten zeerste af of dit project op deze manier door te voeren is naar andere wijken,” stelt Ivo. Ten tweede lijkt het zo te zijn dat (lokale) overheden pas na het initiatief van de stichting warm liepen voor wijkpromotie die niet gericht is op het lokken van nieuwe bewoners, maar juist op het bestrijden van een in de media ontsproten naargeestige reputatie. Misschien dat met de oproep van de Amsterdamse gemeente om als burger met ideeën te komen voor het oplappen van wijken, het startsein is gegeven niet meer reactief te handelen wanneer een wijk door het slijk wordt gehaald.
