Russische sprookjes en Amerikaanse strips
Dit is een bijdrage van striptekenaar Joscha. Ook meeschrijven aan Spotlight Effect? Klik dan hier.
De stad Groningen heeft in december geadverteerd. Bij de Volkskrant (mogelijk ook bij andere dagbladen) zat een fraai boekje vol mooie foto’s. De bedoeling was duidelijk: Groningen hoopte met deze actie te scoren tijdens de kerstvakantie. Geïnspireerd door de reclame besloten mijn vriendinnetje en ik om deze kerstvakantie -heel gezellig- een dagje naar Groningen te gaan. We waren niet de enigen.
Op basis van ons tripje durf ik te stellen dat de reclamecampagne een succes is. De trein was flink gevuld (ik zag meerdere reizigers met het eerder genoemde Groningen-boekje) en hoewel er niemand hoefde te staan was er dankzij de in grote getale aanwezige kinderen genoeg voor de op zijn rust gestelde reiziger om zich aan te ergeren. Ik had het kunnen weten, de tweede week van de kerstvakantie. De laatste familiebezoekjes zijn afgerond, het duurt nog bijna een week voordat de scholen weer open zijn en er is natúúrlijk niks op tv. Op dus naar het Groninger Museum voor de tentoonstelling over Russische Sprookjes!
In eerste instantie was ik bij aankomst in Groningen van plan die tentoonstelling maar links te laten liggen. De vrolijke kinderen en hun net iets te hard pratende ouders bleken allemaal, zoals ik in de trein al vreesde, op de Russische Sprookjes af te zijn gekomen. Maar na een paar uur door Groningen geslenterd te hebben hadden we het winkelcentrum toch ook wel weer gezien en aangezien ik al eens in het stripmuseum was geweest besloot ik om dan toch maar naar het Groninger Museum te gaan. (Eigenlijk, besloot mijn vriendinnetje dan toch maar naar het Groninger Museum te gaan maar ik probeer hier een beetje stoer over te komen.)
Wat ben ik blij dat ik toch ben gegaan! Russische Sprookjes, Volksverhalen en Legenden, zoals de tentoonstelling voluit heet, is een prachtige tentoonstelling en een must voor liefhebbers van illustratie, strips en (natuurlijk) sprookjes. Aangezien ik van alle drie houd vroeg ik me bij het verlaten van het museum af waarom ik eigenlijk niet in eerste instantie naar binnen wilde. Mogelijk komt het doordat Rusland toch altijd zo ver weg en vreemd lijkt. Met vreemd bedoel ik onbekend, maar dat viel reuze mee. Met name het werk van Ivan Bilibin (1876-1942) deed me ergens aan denken, alleen kon ik niet bedenken wáár aan. Toen zag ik een illustratie van Baba Jaga (een heks die in veel Russische verhalen terugkomt) vliegend in haar houten vijzel. Ik wist het! Het deed me denken Mike Mignola.
Mike Mignola is de tekenaar en bedenker van Hellboy, in 2004 verfilmd door Guillermo del Toro. Mensen die de strip niet kennen dienen onmiddellijk naar een boekhandel te gaan! Hoewel ik moet zeggen dat ik de verhalen niet altijd fantastisch vind, is de strip, vooral dankzij het tekenwerk, een van mijn favorieten. Mike Mignola is duidelijk geïnspireerd door sprookjes en legenden uit Rusland en de Baba Jaga komt in verschillende avonturen van Hellboy voor.
Inmiddels heb ik thuis aan de hand van de catalogus het werk van Bilibin en Mignola met elkaar vergeleken en ik zie duidelijk dat de Rus een enorme inspiratie is geweest voor Mike Mignola. Met name de manier waarop Mignola dieren tekent doet erg aan de stijl van Bilibin denken. (Dieren spelen zowel in Hellboy als in Russische sprookjes vaak een belangrijke rol)
Maar toen ik thuis zo eens rustig in die catalogus zat te kijken moest ik ook aan twee andere Amerikaanse striptekenaars denken. De manier waarop Ivan Bilibin met een minimum aan lijnen sfeervolle taferelen neerzet herinnerde me aan het werk van Alex Toth maar meer nog aan Bernard Krigstein. Ook dit zijn aanraders al is hun werk een stuk moeilijker te krijgen dan dat van Mignola.
Een overeenkomst tussen al deze tekenaars is hun minimalistische manier van werken. Ze werken in een soort klare lijn (de klare lijn is niet alleen de stijl van Kuifje maar slaat eigenlijk op alle strips die met één constante lijndikte getekend zijn) op een manier die tegelijkertijd gestileerd en realistisch is. Bruce Timm zei ooit over Toth dat het lijkt alsof hij foto’s heeft overgetrokken omdat alles zo goed klopt. Dit is absoluut niet het geval, striptekenaars die foto’s overtrekken maken vaak heel lelijke strips. En je kan van Toth veel zeggen maar niet dat hij lelijk werk maakte. Naast strips is Alex Toth bekend van zijn designs voor verschillende tekenfilmseries van Hanna-Barbera, waarvan Space Ghost de bekendste is.
Krigstein heeft maar een korte periode strips gemaakt, de meeste hiervan zijn destijds uitgegeven bij de uitgeverij EC Comics. Ook zijn werk is minimalistisch en klopt altijd perfect. Zijn bekendste strip is Master Race een kort verhaal over een Nazi die op tijd gevlucht is en jaren later door een van zijn slachtoffers wordt herkend. Na zijn werk voor EC is Krigstein verbitterd gestopt met het maken van strips. Tegenwoordig worden zijn strips gezien als revolutionair, althans door degenen die bekend zijn met zijn werk. Want Krigstein heeft nog steeds niet de bekendheid die hij verdient, dit verklaart overigens wel meteen waarom strips van hem zo moeilijk te krijgen zijn.
Het liefst zou ik nog een tijdje doorgaan met deze lofzang. Ik ben echter bang dat ik het geduld van de lezer nu wel genoeg op de proef heb gesteld. Ik wil iedereen van harte aanraden om naar Groningen te gaan, de tentoonstelling duurt nog tot 6 april.
Nog een laatste advies: ga voor de zekerheid niet in de voorjaarsvakantie!
Ik ben in Groningen zelf een keer naar een expositie over erotiek in strips geweest. Vrij uitgebreide expositie was dat en erg interessant, needless to say ;) Groningen timmert aan de culturele weg!
Mooi dat je paralellen hebt weten te ontdekken met strips.