Benoemen en genadeloos afrekenen
Alleen provocatie of toch grensoverschrijdend?
Tekst: Mirjam de Jong
Weinig gaat de weblog GeenStijl.nl te ver om een primeur te behalen, sarcastisch uit de hoek te komen, een mooie mediastunt te creëren of een daverende discussie op gang te brengen. Heeft een populaire weblog als GeenStijl geen publieke verantwoordelijkheid? Mag de weblog onder de noemer ‘zonder politiek correct gelul’ journalistieke grenzen overschrijden?
De in 2003 opgerichte weblog GeenStijl bestond aanvankelijk uit het bespotten van amateurisme van andere websites en het schrijven van opiniërende artikelen en comments over actualiteiten en personen. Het provocerende karakter was al vanaf het begin zichtbaar. De weblog is het visitekaartje geworden van de holding NewsMedia, gevestigd in Amsterdam. Sinds 2006 is deze holding voor 40% eigendom van de Telegraaf Media Groep. GeenStijl is zich steeds meer gaan richten op de actualiteiten en de Nederlandse politiek in plaats van op alleen trivia en humor. Zo heeft de weblog een onderscheidend semi-journalistiek karakter gekregen. Dit wordt door de redactie echter niet nagestreefd. Alle journalistieke principes, nuances en politieke correctheid worden gemeden en de artikelen worden nog steeds gekenmerkt door felheid, directheid en het nodige sarcasme. Volgens de statistieken van de weblog zelf bestaat het publiek voor 70% uit hoger opgeleide, jonge mannen en wordt de site maandelijks door 1,6 miljoen mensen bezocht.
Genadeloos afrekenen
Door het NOS Journaal werd het ‘de nieuws-weblog van rechtse signatuur’ genoemd en ook de nrc.next schaalt het in als rechts-populistisch. Directeur Dominique Weesie noemt de weblog zelf ook rechts van het midden. Maar volgens Weesie is het doel van GeenStijl om in Nederland de Britse tabloid ‘journalistiek’ te introduceren: genadeloos afrekenen. Dit lijkt aardig te lukken aangezien GeenStijl door verschillende traditionele media ook wel ‘de vertegenwoordiger van de onderbuik gevoelens’ en ‘shock-log’ genoemd wordt. Van vermeende criminelen wordt bijvoorbeeld de gehele achternaam genoemd en op de foto wordt over hun ogen geen zwarte balk geplaatst.
Onwaarheden
Soms gaat de weblog te ver en wagen rechtspersonen zich aan een juridische strijd met GeenStijl of zijn columnisten. Zo nam Ruud de Wild advocaat Bram Moszkowicz in de arm om hem te helpen Luuk Koelman tot de orde te roepen. Koelman, op zijn website ‘de journalist met een scherp in de huid krassend pennetje’ genoemd en columnist op de weblog, had een column gepubliceerd waarin de DJ/kunstenaar beledigd werd. Na een aantal sommaties van de topadvocaat tot verwijdering en rectificatie van het artikel, die daarna in hun geheel te lezen waren op de weblog, heeft de Wild zijn dreigementen niet waargemaakt: het is nooit tot een rechtszaak gekomen.
Accuraat?
Het verkondigen van onwaarheden tussen actualiteiten en nieuws is een vreemde kwestie en inderdaad vergelijkbaar met de Britse tabloids. Als men het nieuws op een leuke manier tot zich wil nemen en de zware, droge kost van de traditionele media wil mijden, zou GeenStijl een goede manier zijn. Maar hier en daar blijkt de weblog niet vies te zijn van een leugen. Bijvoorbeeld de melding in januari 2007 van het overlijden van Felix Meurders na een verkeersongeluk op de Plantage Kerklaan in Amsterdam. Een verzinsel van GeenStijl om Meurders terug te pakken. Hij had namelijk in het programma De Leugen Regeert een onderzoek gepresenteerd naar de geloofwaardigheid van nieuwssites waaronder ook GeenStijl. Je eigen dood terugvinden op het internet kan niet beschouwd worden als een grap, en gaat dan ook te ver. Maar de weblog laat ook zien wél met accuraat nieuws te kunnen komen. Zoals de primeur van de Nijmeegse mannelijke wethouder en een gemeenteraadslid die een seksueel avontuur beleefden in een fietsenhok. Dit is later opgepikt door andere media waardoor het vrouwelijke gemeenteraadslid uiteindelijk haar biezen heeft gepakt. Het bleek accuraat nieuws, maar ontketende wel een discussie over of men hier met een privé kwestie te maken had en het wel openbaar had mogen worden gemaakt.
Reaguurders
Op al deze artikelen mag volop gereageerd worden. Dit maakt de weblog volgens de redactie al jaren tot wat het is. Aan het reageren is tegenwoordig echter wel een aantal regels verbonden. Zo mag de zogenaamde ‘reaguurder’ geen racistische, antisemitische of extreem rechtse bedreigingen plaatsen, worden analfabeten geweerd en kunnen de ‘reaguurders’ met aanhoudende zeikreacties (‘vervelio’s’) een IP-ban verwachten. Daarnaast moeten vrouwen zich niet aanstellen als ze seksueel gefrustreerd raken door de comments van andere reaguurders, comments van hen worden tenslotte ook gewoon gerespecteerd. Tot slot is GeenStijl niet voor mietjes en geeft de redactie aan een gruwelijke hekel te hebben aan kleinzielig gedrag en politiek correct gejammer. Heel goed, dit soort regels. Dan blijft het voor iedereen leuk en acceptabel. Maar zowel de redactie (door sancties) als de reaguurders (door comments) lijken zich hier niet helemaal aan te houden.
Begin januari bijvoorbeeld, zet de weblog het idee van Doekle Terpstra voor 2008 uiteen: benoemen en bouwen. GeenStijl is niet positief over het initiatief van Terpstra om met elkaar de positieve dingen uit de samenleving te gaan benoemen en daar verder op te gaan bouwen, in plaats van alleen maar kritiek te leveren op alles wat er gebeurt in onze samenleving. Een reaguurder geeft hierover zijn mening: “Als Nederland Nederland zou zijn, hadden we dit gezeur niet gehad.” Verder geeft hij aan dat de problemen vooral worden veroorzaakt worden door allochtone jongeren. “Laat Nederland Nederland zijn en ROT OP!” is dan ook zijn slotzin. Uit deze reactie blijkt op te maken dat reaguurders zich niet aan alle gestelde regels houden.
Middeleeuwen
De journalistieke monocultuur is in Nederland aan het veranderen, vermoedelijk door het internet. De voornamelijk linkse traditionele media krijgen een steeds sterker tegengeluid. Dit is op zichzelf een goede ontwikkeling voor een vrije democratie als Nederland. In maart 2007 stelde de jury van ‘Dutch Bloggies’ vast dat GeenStijl de beste weblog van Nederland is. Volgens Boudewijn Geels, redacteur van HP de Tijd, is hetgeen wat GeenStijl zo uniek maakt het feit dat het fungeert als nationale schandpaal. Net als in de Middeleeuwen worden de rare individuen op het schavot gehesen en het volk krijgt de mogelijkheid om deze individuen uit te foeteren, de grond in te trappen en uit te lachen. Nu in de vorm van het plaatsen van anonieme reacties. En hier is, blijkens de vele comments, nog steeds veel behoefte aan. Maar niet alleen daarin is een grote mate van vrijheid te ontdekken. Zo is de site ook de enige ‘nieuwssite’ die de volledige achternaam van vermeende criminelen geeft en voor grove filmpjes niet terugdeinst. Kortom: de grenzen zijn ver te zoeken. De bezoekers van GeenStijl krijgen echter ongecensureerde, keiharde feiten en soms een vleugje leugens voorgeschoteld. En dat is waar ze voor komen. Voor de rest van de bevolking zijn er naast GeenStijl gelukkig nog veel meer mogelijkheden om jouw nieuws te vinden.
