Het Europa-effect?
Terwijl fans uit heel Europa elkaar vinden tijdens de voetbalwedstrijden in Zwitserland en Oostenrijk, voltrok zich in Ierland een drama. De Ieren, tot 2005 grote ontvangers van Europese gelden, en tevens de enigen in Europa die mochten stemmen over het Lissabon verdrag, trokken naar de stembus om Europa een halt toe te roepen.
Terwijl de regerende partijen nog bij aan het komen zijn van hun gefaalde campagnes, berichten de media alweer over de redenen van de afwijzing: onduidelijkheid over de inhoud van het verdrag, de angst om de Ierse identiteit te verliezen, ongenoegen met een Europa dat immigratie van arbeiders makkelijk maakt, de mogelijkheid dat in de toekomst Ierse jongens in een Europees leger moeten vechten, bezorgdheid dat Brussel het verbod op abortus zal opheffen en een algeheel ongenoegen met de regerende partijen.
In wat een gebrek aan zelf-reflectie lijkt, schrijven de media zichzelf geen enkele rol toe in het proces. Terwijl de media toch echt deelnamen aan de campagne.
The Irish Times leek de enige krant die zich niet in het gewoel mengde, zij schreven en boden een platform voor eurosceptici en europafans, en riepen beide zijden op om hun stem uit te brengen. De Ierse Independent en de Mirror riep lezers op om ja te stemmen. De Ierse edities van de Britse kranten, de eurosceptische krant de Irish Daily Mail, the Star and de Ierse Sun riepen stemmers op nee te stemmen.
Maar waar politici en media vooral gefaald lijken te hebben is niet in de campagnes, maar in het informeren van het publiek. En laat het niet voor een verdrag willen stemmen wat ze niet begrepen nou net een van de hoofdredenen zijn dat de Ieren nee hebben gestemt. In plaats van een kritische en duidelijke berichtgeving over het verdag, haar voors en tegens en de consequenties ervan voor Ierland, schreven de kranten over de toenemende groep nee-stemmers. Daarmee sterkten ze de nee-stemmers in hun beslissing én haalden ze ja-stemmers over om toch nee te stemmen.
Farrel Corcoran, Professor Communicatioewetenschappen aan Dublin University noemt dit laatste het spiral of silence effect. De theorie van de ‘stilte- of zwijgspiraal’ stelt dat mensen geen mening in de openbaarheid durven te brengen die niet gedeeld zal worden door de meerderheid (en mutatis mutandis: dat als mensen het idee hebben dat die mening gedeeld wordt dat wel het geval is).
Volgens Corcoran werd er tien dagen voor de stemming peilingen bekend over een subtantieel groep Ierse nee-stemmers. Vervolgens gingen de media daarover berichten, waardoor ze een platform boden voor commentatoren en opiniemakers die vóór een nee waren. Vervolgens voelden stemmers zich gesterkt in hun opvattingen en dat leidde tot een grote opkomst onder die groep. Hij zegt:
“Natuurlijk was er al ammunitie in het publieke domein voor het nee-argument, maar er werd pas in de laatste dagen veel aandacht aan besteed. Toen werd de grote groep kiezers die eerder geen mening hadden of niet van plan waren te gaan stemmen in één keer actief, wat een effect had op de uitkomst.”
Het blijft moeilijk om met dit soort analyses een volledige uitleg te geven over het waarom van een Nee, maar hoe de effecten ook zijn, duidelijk lijkt dat de media er een invloed op heeft. En die invloed lijkt in dit geval weer eens onderschat.
heb eindelijk je stukjes kunnen lezen, waar heb je die farrel corcoran nu weer opgeduikeld? xx
oei dat klinkt negatief- ik bedoel- super!